Gaz łupkowy w Polsce

Gaz łupkowy jest gazem ziemnym, pozyskiwanym z łupków osadowych. „Łupek” to nazwa opisująca grupę skał tworzących się z materiału o bardzo drobnej frakcji, charakteryzujących się naturalną tendencją do pękania wzdłuż równoległych powierzchni. Skały tego rodzaju tworzą się przeważnie w naturalnych zagłębieniach skorupy ziemskiej, tzw. basenach sedymentacyjnych. Są one obszarami położonymi niżej od sąsiadującego terenu, wypełnionymi najczęściej wodą lub piaskiem. Gaz łupkowy tworzy się w szczególności w tych skałach, które powstały w okresie słabej dostawy materiału z lądu i jednoczesnej wysokiej żyzności zbiornika, najczęściej alg i planktonu.

Część gazu łupkowego utrzymuje się w naturalnych szczelinach oraz porach skalnych i wydobywana jest bezpośrednio przy odwiercie. Reszta gazu, znajdująca się w materiale organicznym, może zostać wydobyta dopiero później, kiedy spadnie ciśnienie pod powierzchnią ziemi. Złoża gazu łupkowego były znane już wiele lat temu, jednak przez długi czas nie dysponowano technologią pozwalającą na ich eksploatację. Obecnie wydobywa się go od około dziesięciu lat w Stanach Zjednoczonych, a na eksploatację czekają już kolejne pokłady w Kanadzie, Europie, Azji i Australii.

Mimo iż od momentu rozpoczęcia poszukiwań złóż gazu łupkowego w Polsce minęło już kilkanaście lat, do tej pory nie powstała jeszcze ustawa regulująca kwestię wydobycia tego surowca. Polska jest obecnie na etapie tworzenia odpowiednich przepisów. Z licznych zapowiedzi wynika, że może to być prawo łagodne dla inwestorów zainteresowanych eksploatacją surowca. Obawy budzą jednak kroki podejmowane w pozostałych krajach Unii Europejskiej – sceptyczne jego wydobyciu są m.in. Niemcy, największa gospodarka UE oraz Francja. Silnie działającą przeciw eksploatacji złóż gazu łupkowego w Europie stroną jest także Rosja – takie wydobycie stanowi zagrożenie dla jej interesów ekonomicznych. Ostatnie doniesienia z Francji mówią jednak o tym, że nie będzie ona blokować polskich starań związanych z gazem, a dodatkowo kontekst przejęcia przez Polskę prezydencji w UE i postawienie sobie za jeden z priorytetów na najbliższe 6 miesięcy działanie na rzecz wspólnej polityki bezpieczeństwa, w tym również energetycznego, dobrze rokuje na przyszłość.

W Polsce poszukiwanie złóż gazu łupkowego rozpoczęto w 1996 roku, po udzieleniu przez resort środowiska pięciu zagranicznym koncernom odpowiednich koncesji. Samo wydobycie surowca już po odnalezieniu złóż wymaga uzyskania kolejnych zezwoleń. Jeszcze w 2009 roku trudno było oszacować opłacalność eksploatacji polskich złóż, jednak optymizmem napawała sytuacja w Stanach Zjednoczonych, gdzie w ciągu dziesięciu lat wydobycie tego surowca wzrosło prawie trzykrotnie, co przyczyniło się do trzykrotnego spadku cen gazu w tym kraju. Podobne nadzieje wiązano z polskimi złożami.

Wiadomością, która ponownie zelektryzowała media i opinię publiczną w Polsce było ogłoszenie w 2011 roku raportu o stanie złóż gazu łupkowego na świecie, przygotowanego dla rządu Stanów Zjednoczonych. Z dokumentu wynika, że Polska posiada największe technicznie możliwe do eksploatacji złoża w Europie, warte ok. 750 mld dolarów. Komentując raport, polskie, ale i europejskie media spekulowały, że perspektywa eksploatacji złóż gazu może przyczynić się nie tylko do zwiększenia ilości źródeł pozyskiwania krajowych zasobów energetycznych, ale również może doprowadzić do uniezależnienia się Polski od gazu z Rosji. Wielkość polskich złóż jest obecnie szacowana na około 5,3 bln metrów sześciennych.

Należy jednak zaznaczyć, że eksploatacja złóż gazu łupkowego wiąże się z pewnymi kontrowersjami. Przede wszystkim, zastrzeżenia budzą obawy związane z samym procesem wydobycia surowca – odbywa się to za pomocą tzw. frakturacji hydraulicznej, popularnie zwanej „szczelinowaniem”. Proces ten polega na wtłoczeniu w odwiert dużej ilości wody z dodatkiem piasku i środków chemicznych. Zasadniczo, woda używana do procesu „szczelinowania” przechowywana jest w zbiornikach na powierzchni ziemi lub zostaje wtłoczona z powrotem do jej wnętrza. Nie jest dokładnie zbadane, w jaki sposób proces ten oddziałuje na środowisko naturalne, jednak kręgi ekologiczne przestrzegają przed tego typu działalnością.